Het Delft van Toen: Ria Nieswaag

DELFT – Toen Ria Nieswaag in 1979 voor het eerst in Delft aankwam, was dat niet vanuit een vooraf bedacht verlangen, maar omdat hier een huisartsenpraktijk voor haar man vrijkwam. Toch keek ze meteen anders dan de meeste nieuwkomers, met de blik van een kunstenaar. Waar anderen een rustige provinciestad zagen, zag zij licht dat langs gevels schoof, water dat de tijd leek vast te houden en muren die meer hadden meegemaakt dan ze lieten zien. Het huis waarin ze terechtkwamen bevestigde dat gevoel. Achter de gevel ging een diep, gelaagd pand schuil, met smalle trappen en onverwachte ruimtes. ‘Het huis draagt mijn kunst ook. Het is een soort eenheid geworden, het huis en ik.’ Die eenheid is langzaam gegroeid, net als Ria’s kunstenaarschap.

Door: Doris Steijger

Een verlangen naar de kunst
In de eerste jaren werkte Ria mee in de huisartsenpraktijk aan huis. Ze zat achter een klein tafeltje bij een rond raampje, met schoenendozen vol dossiers van de vorige huisarts. Ze deed wat nodig was: afspraken maken, mensen ontvangen, helpen waar het moest. Maar terwijl ze de patiënten voorbij zag komen, groeide het besef dat dit niet haar ding was. ‘Ik deed het wel,’ zegt ze, ‘maar ik voelde: dit is niet mijn kwaliteit.’ Ze dacht terug aan haar herkomst. Ria kwam uit een kunstzinnig nest, met een creatieve vader en een tante die kunstenaar was. Het verlangen om te schilderen was er altijd geweest. Ze volgde een HBO-opleiding Kunstzinnige Therapie, met het idee mensen te helpen via creatieve processen. Op zolder begeleidde ze groepen met tekenen, schilderen en boetseren. Maar het werk bleek intens. ‘Ik ben een gevoelig mens.’ Langzaam werd duidelijk: ‘ik ben eigenlijk gewoon kunstenaar, dat ben ik altijd geweest.’

Alles op groen
Dat inzicht werd een kantelpunt. Ria volgde in Amsterdam de opleiding Vrouwen in de beeldende kunst. ‘Ik dacht: dit is wat ik wil zijn.’ Vanaf dat moment begon alles te stromen. Galeries meldden zich, opdrachten volgden. ‘Het was alsof alles op groen kwam te staan.’ Een belangrijke rol speelde kunstenaar Gillis van Oosten, die zij haar ‘Kunst-Vader’ noemt. Op haar vraag of ze nog naar de academie moest, antwoordde hij: ‘Je hebt al zo’n eigen handschrift. Dat moet je niet doen.’ Achteraf noemt ze het een beslissend advies. Ze werkte boven in het huis, weg van de drukte beneden, in ruimtes waar het licht gefilterd binnenviel. Delft bood haar rust en concentratie. Ze schilderde zonder vooropgezet plan. ‘Ik moet luisteren,’ zegt ze. ‘Niet bedenken wat ik ga maken, maar voelen of het klopt.’ In die jaren ontstond haar handschrift: gelaagde schilderijen waarin licht en donker elkaar versterken, met diepte en terughoudendheid.

De echte vuurdoop kwam met een grote opdracht: zeventien schilderijen voor de Rijkswaterstaat, ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan. De werken moesten abstract en herkenbaar zijn. Ria reisde door Nederland langs diensten en landschappen en werkte onder grote tijdsdruk. De presentatie in De Doelen in Rotterdam werd geopend door destijds Koning Beatrix, voelde als een bevestiging. ‘Toen dacht ik: ik ben geslaagd.’ Bezoekers herkenden hun provincie in haar werk. In 2008 kwam een ander hoogtepunt voor Ria: een overzichtstentoonstelling in Museum Prinsenhof, waar werk uit de periode 1994-2008 te zien was. De expositie, getiteld Spiegels van de ziel, vulde meerdere zalen, waar ooit Willem van Oranje geleefd heeft, en markeerde een belangrijk moment in haar kunstenaarschap.

Paint a Future
Ria schildert niet alleen om te maken, maar ook om te delen. Dat kreeg een internationale dimensie met het project Paint a Future, waarvoor ze twintig jaar werkte. Samen met andere kunstenaars schilderde ze over de hele wereld; de opbrengst ging rechtstreeks naar de ‘kansarme’ kinderen. ‘Als het werk verkocht werd, werd de droom van het kind verwerkelijkt: een huisje, een varkentje, gehoorapparaten.’ Nu, in haar atelier, ooit de spreekkamer van haar man, schildert Ria nog steeds. Haar werk hangt in binnen- en buitenland, bij musea, de TU Delft en galeries.