Het Delft van Toen: Lutherse Kerk

DELFT - Lichtjesavond: overal schitteren lichtjes en in de stad hangt een gezellige sfeer. Op deze avond staan de monumentale gebouwen in Delft in de schijnwerpers, zo ook de ‘Lutherse kerk’, gelegen aan het Noordeinde. De geschiedenis van deze kerk gaat terug tot de vijftiende eeuw. Taco Smit en Reinoud Koolhaas geven een rondleiding door de kerk.

Door Doris Steijger

Taco heeft jarenlang gediend als predikant en is inmiddels met pensioen, maar zijn betrokkenheid bij de kerk blijft sterk. Hij deelt de rondleiding samen met Reinoud, een beheerder en kenner van het gebouw. 

Een kapel
Die historische waarde is groot, zoals Reinoud uitlegt: ‘In 1407 werd toestemming gegeven door de bisschop en de graaf om hier een kapel te bouwen bij het Sint-Joris-Gasthuis.’ De oorspronkelijke kapel maakte deel uit van het grotere complex dat zorg bood aan zieken en armen. ‘We hebben houtmonsters van de balken laten analyseren. Ze dateren uit 1445, wat betekent dat dit een van de oudste kerkdaken van Delft is.’ Hij voegt eraan toe dat het gebouw de stadsbrand van Delft heeft overleefd, iets wat volgens hem een wonder is.

De Lutherse gemeenschap
In de zestiende eeuw kwam de Reformatie naar Nederland. Terwijl de meeste protestantse kerken in Nederland gereformeerd werden, kreeg Delft een eigen Lutherse gemeenschap, deels vanwege de internationale handel in de Gouden Eeuw. ‘Tijdens deze periode kwamen veel handelaren uit Duitsland en Scandinavië naar Nederland. Zij brachten hun Lutherse geloof mee en vestigden zich in steden als Delft’, vertelt Taco. De Lutherse gemeenschap begon met het organiseren van eigen diensten en richtte uiteindelijk de kerk op zoals we die nu kennen. De karakteristieke voorgevel, met daarop het (verlichte) torentje, en boven op de toren prijkt de iconische zwaan, het symbool van de Lutheranen, maakt de kerk meteen herkenbaar. Maar wat veel mensen niet weten, is dat de klok van deze toren vroeger een cruciale rol speelde in het dagelijkse leven van de stad.

Het torentje
‘De klok gaf vroeger het startsein voor de trekschuiten die vanaf Delft vertrokken,’ legt Reinoud uit. ‘De kapiteins wachtten op het slaan van de klok voordat ze hun reis naar steden zoals Den Haag of Leiden begonnen.’ Omdat reizigers soms moeite hadden om op tijd de boot te halen vanwege een overstap tussen de schuiten, besloot het stadsbestuur dat de klok vijf minuten te laat moest slaan. ‘Op die manier kregen mensen net genoeg tijd om toch nog aan boord te stappen,’ vertelt Reinoud met een glimlach. Na een periode van stilte is de klok inmiddels weer hersteld. Reinoud voegt toe: ‘Wanneer je de klok nu hoort slaan, is dat nog steeds vijf minuten later dan de werkelijke tijd. Het is een knipoog naar het verleden, een traditie die we graag in ere houden.’

Sporen van de geschiedenis
Wie de kerk vervolgens binnentreedt, wordt niet overrompeld door pracht en praal, maar wel door geschiedenis. Taco wijst op de unieke architectuur en oude details. ‘Hier zie je hoe de preekstoel vroeger werd gebruikt,’ zegt hij terwijl hij een verborgen trap toont. Even later wijst Reinoud op beschadigde pausbeelden in de kerk, overblijfselen van de Beeldenstorm in de zestiende eeuw. ‘De gezichten van de beelden zijn weggeslagen, maar ze herinneren ons nog steeds aan die turbulente tijd,’ vertelt hij.

De moderne kerk
Door de eeuwen heen heeft de Lutherse Kerk zich niet alleen als religieuze instelling, maar ook als gemeenschapscentrum ontwikkeld. Tijdens de Gouden Eeuw ondersteunde de kerk migranten en handelaren. ‘Later werd het een heilige plek voor pelgrims’, zegt Reinoud. Nog later werd de kerk opnieuw een plek voor samenwerking. ‘In de jaren zeventig ontstond een studentengemeente in samenwerking met hervormde, gereformeerde en rooms-katholieke studenten. Ze organiseerden hier gezamenlijke diensten, iets wat in die tijd revolutionair was,’ vertelt Taco.