Het Delft van Toen: Jan Spruit

DELFT – Aan de rand van het historische centrum van Delft torent Molen de Roos al eeuwen boven de omgeving uit. Een iconisch gezicht dat in leven wordt gehouden door vrijwillige molenaars als Jan Spruit. Inmiddels is Jan al meer dan 40 jaar molenaar.

Door: Doris Steijger

Jan, geboren en opgegroeid in Nootdorp, had al op jonge leeftijd een fascinatie voor molens. Zijn ouderlijk huis lag tegenover de molen Windlust, die een unieke geschiedenis heeft, volgens Jan: ‘Die molen is oorspronkelijk gebouwd in Delft in 1781, maar in 1885 is de bovenbouw naar Nootdorp verhuisd. Dus eigenlijk is dat ook een Delftse molen,’ vertelt Jan. ‘De techniek van zo’n molen fascineerde me enorm. Wat mensen toen konden maken met een hamer, beitel en zaag, blijft indrukwekkend.’ Zijn interesse groeide uit tot een levenslange passie. Hoewel hij uit een groot gezin kwam en op de boerderij van zijn ouders kon helpen, trok de molen hem meer aan dan het boerenleven.

De start in Delft
In de jaren ’70 kwam Jan bij Molen de Roos, waar hij zich aansloot bij een groep molenenthousiastelingen die werkten aan de herstart van de molen. ‘Die groep was klein, maar zeer gedreven,’ herinnert Jan zich. ‘Toen het enthousiasme bij anderen afnam door werk en studie, nam ik het stokje over.’ Hij leerde de molen bedienen en slaagde in 1977 voor zijn diploma van het Gilde van Vrijwillige Molenaars. ‘Tijdens het examen werd ik uitvoerig ondervraagd over het weer. Want de molen kan of je vriend of je vijand zijn.’

De uitdaging van de molen
De Roos, oorspronkelijk een bakkersmolen, kende roerige tijden. ‘De molen is in 1981 stilgezet; het was niet meer verantwoord ermee te malen,’ zegt Jan. ‘Het was prachtig om te zien hoe de molen weer tot leven kwam.’ Tijdens de aanleg van de spoortunnel in Delft moest de molen opnieuw aangepast worden. ‘Ze hebben hem opgevijzeld zodat de tunnel eronderdoor kon worden gebouwd. Dat was een ingrijpend project,’ legt Jan uit. ‘Bij het graven van de tunnel stuitten ze op twee blauwe molenstenen. Die molenstenen zijn opgeknapt en nu weer in gebruik.’

Sinds 2015 draait de molen weer wekelijks op windkracht en produceert hij meel. Jan is nu hoofdmolenaar van een collectief van acht molenaars. ‘Het is prachtig om te zien dat deze molen weer functioneert zoals hij dat eeuwenlang deed. We malen nu gemiddeld een ton volkorenmeel per week.’ Het meel wordt gebruikt voor verschillende bakproducten, en bezoekers van de molenwinkel kunnen het meel direct aanschaffen.

Een maatschappelijke rol
Vanuit zijn andere werk bij de GGZ Delfland had Jan een geniale ingeving. ‘We hebben hier een dagbesteding opgezet voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt,’ vertelt Jan trots. ‘Ze helpen met het inpakken van meel, het stickeren van verpakkingen en andere taken. Een deelnemer is zelfs doorgegroeid naar een betaalde baan in de molenwinkel.’ De molen is niet alleen een werkplaats, maar ook een plek met een sterke sociale functie.

De molen draait op een team van ongeveer 60 vrijwilligers. ‘We hebben gidsen, een tuinploeg voor de molentuin, natuurlijk de molenaars en een stichtingsbestuur dat de molen beheert namens de eigenaar, de Hollandsche Molen,’ zegt Jan. ‘Het is bijzonder om te zien hoe al deze mensen samenkomen om de molen in stand te houden.’

Een blijvende passie
Na meer dan 40 jaar blijft Jan even gepassioneerd over de molen. ‘Het is niet alleen de techniek, maar ook de verhalen en de verbinding die deze plekken creëren,’ legt hij uit. ‘De molen was vroeger een ontmoetingsplek waar boeren wachtten tot hun graan gemalen was. Daar komt ook de uitdrukking “Wie het eerst komt, wie het eerst maalt” vandaan. Die sociale functie keert nu weer terug, maar dan in een moderne vorm.’ Met jongere generaties die zich aansluiten bij het molenambacht, is Jan hoopvol over de toekomst. ‘Mijn generatie stopt op een gegeven moment, maar ik zie dat er nieuwe mensen zijn die dit vak met evenveel passie willen voortzetten. Dat geeft me vertrouwen.’