Kind te water, haal de tabakspijp!

De Oude Langendijk, 1793, als altijd heerste er bedrijvigheid langs deze halve gracht. Het was de twaalfde december, bijna winter, maar het weer bleek goed genoeg voor kinderen om buiten te spelen. 

Door: Jeroen Stolk

Twee jongetjes, Pieter Piron (6) en Hendrik van Woensel (12) lieten deze kans dan ook niet aan hun neus voorbij gaan. Zij werden volledig in beslag genomen door hun spel met de ‘mallejan’, een soort speelgoedwagen. Een tijdje ging dit goed totdat een plons dit vredige tafereeltje ruw verstoorde. Beide kinderen waren in het ijskoude water van de gracht beland en verkeerden in doodsangst. Geschrokken omstanders schoten de twee te hulp. De oudste jongen kon zonder kleerscheuren op het droge worden geholpen, maar de kleine Pieter vertoonde geen levenstekenen meer. Iemand werd eropuit gestuurd om de chirurgijn erbij te halen. In elke herberg hing een ordonnantie van het stadsbestuur met richtlijnen hoe te handelen bij het redden van drenkelingen. Daarom bracht men de jongens naar de nabij gelegen herberg ‘de Drie Turfdragers’. Volgens deze richtlijnen moesten drenkelingen ongeacht of zij dood of levend waren, de natte kleding worden uitgetrokken, afgedroogd en van droge kleding worden voorzien. Bij de oudste jongen volstond deze procedure, maar om het zesjarige kind te redden waren andere maatregelen nodig. In ‘de Drie Turfdragers’ aan de Burgwal was het Johannis Mathol die trachtte het leven van de jonge Pieter te redden. 

Geen halve maatregelen
Daarbij nam hij geen halve maatregelen. Mathol nam een pijp met toebak en blies de rook via het achterwerk van het kind zijn lichaam in. De behandeling bleef zonder succes terwijl de tabakspijp inmiddels volledig was uitgerookt. Maar Mathol gaf niet op en liet een tweede pijp aanrukken. Ook hiervan werd de rook via de endeldarm het kinderlichaam ingeblazen. Halverwege deze tweede sessie gaf het kind enige tekenen van leven hetgeen zijn redder aanmoedigde op de ingeslagen weg door te gaan. De spanning was van de gezichten der aanwezigen af te lezen. Zou ook deze tweede poging het gewenste resultaat opleveren? Opeens begon het jongetje ‘zig van onderen te ontlaste en geluid te geeven’. Gedurende de behandeling die Mathol gaf, werd het lichaam van de jongen met brandewijn ingewreven door Thomas van Baalen. Terwijl Mathol, overmoedig geworden door zijn succes, een derde tabakspijp begon leeg te blazen stapte de chirurgijn het pand aan de Burgwal binnen en nam de behandeling van Mathol over. Niet bekend is of de jongen het er levend van afgebracht heeft. Wel weten we dat zijn ouders, Pieter Pi(e)r(s)on senior en Johanna Catharina Kniproos, een maand eerder (13 november) reeds een kind naar het graf gedragen hadden. Natuurlijk kan er een fout gemaakt zijn met betrekking tot de maand, waardoor november en december ergens zijn verwisseld. In dat geval kan het zo zijn dat het overleden kind ‘onze’ kleine Pieter is geweest en hij een dag na het gebeuren in de Nieuwe Kerk begraven is. In onze ogen mag de behandeling zoals Mathol deze toepaste verbazing oproepen, in zijn tijd was dit geheel volgens de richtlijnen.

Delft Anders Bekeken
Dit artikel werd eerder gepubliceerd in het boek ‘Delft Anders Bekeken’ deel 1. Delft is een plaats met een rijke historie. Er is al veel over Delft geschreven en er zijn hier al veel foto’s gemaakt, maar nooit eerder werden beeld en tekst op deze wijze samengevoegd. Delft Anders Bekeken is een uniek boek voor iedereen die van geschiedenis, foto’s, mooie verhalen en Delft houdt.

Het boek is verkrijgbaar op de website van Bookmundo, isbn 9789463428583. Kijk eens op shop.bookmundo.com.