“Zichtbaar maken, nabestaanden betrekken en doorvertellen”

DELFT - “Hartverwarmend, dat door deze struikelstenen onze familieleden, die voor ons lang onbekenden zijn gebleven, hun naam in de straten van Delft weer hebben teruggekregen”, zegt Bert Kraaijpoel, wiens opa één van de Delftse joden was die tijdens de Tweede Wereldoorlog werd weggevoerd en vermoord. Op donderdag 3 juli werden er weer dertien struikelstenen neergelegd om hen te gedenken. 

Door Esdor van Elten

“De stenen hebben een dubbele betekenis”, aldus Marianka van Lunteren, die tijdens de ceremonie in de synagoge aan de Koornmarkt een korte lezing gaf over het Joodse leven in Delft voor 1940. “Ze herinneren ons aan degenen die nooit meer terugkwamen uit de vernietigings- en concentratiekampen, maar ook aan hen die het wel overleefden, maar hun familie moesten missen. Altijd een kleine familie op verjaardagen en feesten.” Een bijna futiel detail, wat toch heel beeldend het gemis aangaf. Zoals ook het relaas van een ander familielid: “Haast niets tastbaars is van onze familie overgebleven, behalve wat dingen die ze vlak voor hun arrestatie in bewaring gaven aan vrienden: zilveren vorkjes, een kristallen bloemenvaasje, een Delfts blauw tegeltje.” Herkenbare, menselijke aspecten van een historische tragedie. “Waren zij echt anders dan wij?” was de vraag die boven de aanwezigen bleef hangen. 

“Het zichtbaar maken van hen die zijn weggevoerd. Het achterhalen en betrekken van nabestaanden en de volgende generaties vertellen over wat er gebeurd is, dat is wat we doen.”, betoogde Adrie Dumaij, voorzitter van Stichting Herinneringsstenen Delft. Daarom was het mooi dat ook drie leerlingen van de Delftse Montessorischool, Isra, Jonathan en Jelmer, een ‘in memoriam’ hielden voor een aantal weggevoerde Joden waar geen nabestaanden van gevonden konden worden. “Best heftig”, vond Isra. “Maar ook interessant om te doen.” “In de klas mochten we kiezen of we wilden schrijven of voorlezen”, vertelt Jelmer. “En daarna vaak oefenen”, voegt Jonathan daar aan toe.

De dertien stenen liggen op diverse plekken in Delft: Nieuwe Plantage 103 (Wolf Kloot en Betje Kloot-Stad), Kloosterkade 172 (Alexander Cohen), Brabantse Turfmarkt 34 (Jacob Hart) Van Speykstraat 10 (Nathaniel Tobijah Polak en Keetje Polak-Troostwijk en Johanna Fenna Polak), Floresstraat 53 (Edward Konijn), Markt 58 (Jacob Stad en Jetje Stad-Levie), Markt 38 (Jacob de Groot en Sophia de Groot van Hasselt), Oranje Plantage 36 (Simon Kreveld).

Tijdens de ceremonie werd niet gesproken over de spanningen van de huidige tijd. Maar bij het verlaten van de synagoge passeerden de gasten vijf bewapende marechaussees die op wacht stonden. Want een Joods evenement kan nog steeds, 80 jaar later, doelwit zijn.