Tuinen particulieren kunnen groener: Noodzakelijk om hittestress te verminderen

Delft kent vijf buurten met weinig groen. Mede daardoor loopt de gevoelstemperatuur tijdens warme dagen op tot tweeënveertig graden. Dat is schadelijk voor de gezondheid. Vergroening is daarom noodzakelijk. De gemeente is daarbij afhankelijk van de inwoners en bedrijven. De meeste grond in de versteende wijken is namelijk particulier bezit. 

Door Marcel de Jong

Verschillende tuinen in de Ministersbuurt-Oost zijn volledig betegeld. Perkjes met planten en struiken ontbreken. Deze buurt behoort net als Olofsbuurt, Molenbuurt, Poptahof-Zuid en Centrum-West tot de meest versteende wijken van Nederland, blijkt uit een onderzoek van milieuorganisatie Natuur & Milieu. Vooral in de wijken Ministersbuurt Oost, Olofsbuurt en Centrum-West is weinig groen te vinden, volgens de Basiskaart Groen en Grijs in de Klimaateffectatlas.

Extreme hittestress
Het ontbreken van groen, zoals struiken, grasvelden en bomen in de vijf Delftse woonwijken zorgt dat de hitte tijdens zomerse dagen sterk kan oplopen. Huizen, pleinen, stoepen, fietspaden en wegen nemen veel warmte op. Uit de Klimaateffectatlas blijkt dat op warme dagen de gevoelstemperatuur in de Olofsbuurt, Centrum-West en Ministersbuurt-Oost oploopt tot 42 graden. Het KNMI heeft al berekend dat door de temperatuurstijging deze gevoelstemperatuur in 2050 kan stijgen tot 44 graden.
Deze hoge gevoelstemperaturen leiden tot grote of extreme hittestress, een aandoening waarbij mensen de warmte in het lichaam niet meer kwijt kunnen. Vooral ouderen, mensen met overgewicht en chronisch zieken lopen daardoor het risico op gezondheidsproblemen.

Veel particulier bezit
De gemeente is zich bewust van de gevaren van hittestress en is bezig met het actualiseren van de Nota Groen waarin maatregelen staan om de stad te vergroenen. Een deel van die vergroening zal in de publieke ruimte plaatsvinden. Hierover stond vorige week een uitgebreid artikel in deze krant.
Voor het vergroenen van de wijken is de gemeente echter ook afhankelijk van de inwoners en bedrijven. Het grootste deel van grond in vier van de wijken is namelijk particulier eigendom, laat de basiskaart Grijs en Groen in de Klimaateffectatlas zien. Alleen in de Poptahof-Zuid is de meeste grond (53%) in publieke handen.
Het particuliere gebied bestaat vooral uit woningen en bedrijven. De vijf versteende wijken zijn dichtbebouwd. Uit de basiskaart Groen en Grijs blijkt echter dat in de Ministersbuurt-Oost toch nog 34% van de totale grond in de wijk bestaat uit tuinen van particulieren. Dat biedt veel mogelijkheden om de wijk te vergroenen. In de Olofsbuurt en Molenwijk bestaat een kwart van de wijk uit particuliere grond (grotendeels tuinen), in Centrum-West (17%) en Poptahof (slechts 8%) ligt dit aandeel nog lager.

Versteende tuinen
Het zou mooi zijn als al die kleine tuintjes tenminste minimaal 60% groen zijn,” vertelt Annie Breeuwsma, Projectleider De Klimaatmaat, een initiatief van Duurzaamheidscentrum De Papaver in opdracht van de gemeente Delft. “Groen vermindert namelijk de hittestress. Bomen en struiken zorgen voor schaduw en houden zichzelf koel door vocht te verdampen. Dat leidt tot een lagere oppervlaktetemperatuur en luchttemperatuur.”
In twee wijken valt de hoeveelheid groen in de tuinen en op balkons echter tegen, laat de klimaateffectatlas zien. In de Molenwijk is maar een kwart (25,3%) van de tuinen met planten, gras, bomen en struiken bedekt. In de Poptahof-Zuid, een wijk met veel flatgebouwen van sociale woningcorporaties bestaat maar 16% van de particuliere grond uit groen.
In de Ministersbuurt-Oost (54%), Centrum-West (58%) en Olofsbuurt (44%) zijn de tuinen beduidend groener. Ook Breeuwsma constateert dat de mensen in deze drie wijken relatief veel doen om de omgeving van hun huis te vergroenen. “Veel bewoners doen mee met de acties die we opzetten, zoals het maken van geveltuintjes of de actie Tegenwippen, waarin we bewoners ondersteunen bij het vervangen van tegels in de tuinen door planten en ander groen.”

Zestig procent groen
Toch is verdere vergroening van de tuinen noodzakelijk, vindt Breeuwsma. “Bij De Klimaatmaat gaan we uit van de regel dat het verstandig is als zestig procent van een tuin groen is. Dat is dus bij geen van de vijf versteende wijken het geval. Met die zestig procent groen verminder je de hittestress. Bovendien kan het regenwater beter weglopen waardoor straten, tuinen en kelders minder snel onder water lopen. Ook is zestig procent groen in de tuin goed voor de biodiversiteit – dat betekent onder andere dat je meer verschillende vogels en vlinders in je buitenomgeving ziet.”

Hulp Klimaatmaat
De Klimaatmaat ondersteunt particulieren bij het vergroenen van hun woonomgeving. Op de website klimaatmaatdelft.nl vinden inwoners van de stad allerlei tips voor het groener maken van hun tuin, dak en balkon. “We proberen het vergroenen laagdrempelig te maken,” legt Annie Breeuwsma uit. “Het is niet ingewikkeld, vaak ook een kwestie van net andere keuzes maken. Het hoeft ook niet veel te kosten. Onze klimaatmaten, vrijwilligers en medewerkers van bedrijven en organisaties met kennis en expertise op het gebied van vergroenen, komen zelfs bij mensen langs om persoonlijk advies te geven. Ook ondersteunen we eigen initiatieven van mensen, bijvoorbeeld door hen advies te geven over hoe ze hun idee het handigst en goedkoopst kunnen uitvoeren. Hierbij wijzen we ook op eventuele subsidiemogelijkheden. We stimuleren buurtbewoners bovendien om met elkaar hun straat groener te maken. Als het nodig is, coördineren we zulke acties.”

Tegelwippen
Breeuwsma geeft aan dat bewoners zelf veel kunnen doen. “De afgelopen twee jaar hebben we ons sterk gericht op het zogenaamde tegelwippen. Dat blijft ook de komende jaren een belangrijke activiteit, omdat het voor zowel mensen met een huur- en koopwoning een makkelijke en goede eerste stap is om te vergroenen. Hierbij stimuleren we bewoners om tegels in de tuin te vervangen door planten, bomen en struiken. De vrijwilligers van De Klimaatmaat helpen bij het onttegelen en het afvoeren van de tegels. Ook geven we advies over de manier waarop mensen hun tuin zodanig kunnen vergroenen dat het helpt hoosbuien op te vangen, hitte vermindert en er meer leven in de tuin komt.”

Geveltuinen
Mensen die geen voortuin hebben, maar wel een woning aan de straat kunnen een geveltuin aanleggen. “Met planten tegen de gevel, fleur je de straat op,” legt Breeuwsma uit. “Zeker als meer straatbewoners meedoen. Dit geeft sfeer, kleur en verkoeling in de straat en is vaak een stimulans om meer te vergroenen.”
De geveltuintjes kunnen ook aan de zijkant van een huis gerealiseerd worden. “We zien nog te veel kale zijgevels, meterslange muur die veel hitte opneemt en vasthoudt. Je kunt daar ook klimplanten plaatsen, dus verticaal vergroenen. Dat heeft ook nog eens een isolerende werking. Een mooi voorbeeld is de Loudonstraat, waar bewoners een meterslange blinde muur met planten en struiken aan het zicht hebben onttrokken.”
In de Ministersbuurt-Oost en Olofsbuurt zijn de laatste maanden überhaupt veel nieuwe geveltuintjes in het straatbeeld verschenen. Bij het vervangen van het riool in de Hof van Delft is aan de bewoners gevraagd of ze een perkje voor hun huis wilden. De respons was groot, onder andere in de Adriaan Pauwstraat en Hof van Delftlaan. De gemeente heeft de borders van de geveltuintjes alvast gratis aangelegd. “Een mooie handreiking aan bewoners bij wie de straat open moet voor werkzaamheden en opnieuw bestraat wordt en het past in het beleid van de gemeente om de stad te vergroenen,” aldus Breeuwsma.

Zestig graden op dak
In de versteende wijken valt op hoeveel daken van schuurtjes, woningen en aanbouwtjes zijn bedekt met zwart bitumen. Een onderzoek van Frank van der Hoeven en Alexander Wandl van BK Bouwkunde TU Delft toont aan dat de temperatuur van bitumen in de zomer kan oplopen tot wel zestig graden. Ze spreken over een warmte-eiland, die de hittestress in een wijk vergroot.
Precies daarom roept De Klimaatmaat inwoners op om hun bitumen dak te vergroenen. “Een groen dak vangt water op, biedt voedsel voor insecten en kan verkoelend werken in de zomer.,” legt Breeuwsma uit. “Onverhard en beplant oppervlak verdampt water. Dit is de beste koeling voor de stad. Er ligt nog zoveel potentie aan dakoppervlak dat vergroend kan worden. Daktuinen kunnen beplant worden met bijna alles wat ook in een tuin te vinden is. Voor ieder dak is wel wat mogelijk. Onze klimaatmaten komen graag langs om daar advies over te geven.”

Gemeentegrond beheren
Verder kunnen inwoners ook een stuk gemeentegrond beheren, vertelt Breeuwsma. “Dit geldt voor sommige stukken openbaar groen in Delft. In overleg met buurtgenoten kun je de grond naar eigen smaak inrichten en onderhouden. Dit zelfbeheer is soms ook mogelijk voor speelpleinen en binnenterreinen. Denk aan het beplanten van de ruimte rond de stam van een boom met bloemen en planten. Het geeft meer sfeer en kleur in de straat en draagt bij aan verlagen van de gevoelstemperatuur op warme dagen. Uit onderzoek blijkt bovendien dat mensen zich prettiger voelen in een omgeving waar veel groen is.”
Tijdens de wandeling door de Ministersbuurt-Oost wijst Breeuwsma naar een ring van bloemen en plantjes onder de bomen in de Adriaan Pauwstraat. “Die zijn daar geplant door een aantal wijkbewoners. Weet je, vergroenen kan iedereen, ook op dat balkon in de Poptahof.”

Handige tips voor het vergroenen van je eigen tuin, balkon of dak is te vinden op de website klimaatmaatdelft.nl/maatregelen. Het is ook mogelijk openbaar groen te beheren. Kijk daarvoor op de website delft.nl/wonen/buitenruimte/zelf-beheren.

Dit artikel is mogelijk door een bijdrage van het Mediafonds Delft. Het eerste deel over de gevolgen van de verstening stond vorige week in deze krant. Volgende week verschijnt het laatste artikel waarin drie concrete initiatieven van inwoners worden beschreven.