Loterij uit vervlogen tijd (2)

Door Jeroen Stolk

In de Lage Landen was het epicentrum van loterijen gelegen in Brugge. Rond 1450 had Philips de Goede reeds het octrooi aan de stad verleend om een achttal loterijen te mogen organiseren. Nog vóór dit octrooi verliep kreeg Brugge al een nieuw octrooi. Nu voor nog eens zes loterijen. Ook in de Noordelijke Nederlanden werden al in de vijftiende eeuw loterijen georganiseerd, zoals bijvoorbeeld in 1446 toen in Utrecht het ambt van wijnroeier werd verloot tegen een inleg van twee pond. In de loop der tijd verdwenen ambten als prijzen in de loterij en kwamen daar zilver en kunst voor in de plaats. Begrijpelijk was er weerstand van andersdenkenden tegen loterijen die door kerken werden georganiseerd en waarbij aflaten tot de prijzenkas behoorde. Won men zo’n aflaat dan ontving men een certificaat van betreffende kerk waarop de zonden van de winnaar officieel vergeven werden. Een zeer lucratief handeltje dus. Toen in januari 1552 de Sint-Janskerk te Gouda ten prooi viel aan een allesverwoestende brand, werd de wederopbouw gefinancierd met de opbrengst van een loterij. Deze loterij, die in 1554 gehouden werd, bracht helaas onvoldoende op om het beoogde doel te bereiken. Om de bouw toch te laten voortgaan werd in 1563 daarom opnieuw een loterij georganiseerd. Sommige steden maakten echt werk van een loterij, zo kon tot ver in het buitenland reclame gemaakt worden en werd op de locatie waar de loterij plaats zou vinden een zogenaamd “scafoot” opgericht. Een scafoot was een stellage met zeildoek overspannen. Duidelijk is de verwantschap met het woord “schavot” en met het Engelse “scaffold” dat zoveel als steiger of schavot betekent. Het leven is een loterij werd eerder gepubliceerd in het eerste deel van de boekenreeks ‘Delft anders bekeken’. Volgende week komen we in Delft terecht.