Loterij uit vervlogen tijd (1)

DELFT - Anno 2025 zijn loterijen aan de orde van de dag, maar nieuw is het fenomeen niet. Ook in vervlogen tijden durfde men wel een gokje te wagen. Niet verwonderlijk als je in het dagelijks leven de eindjes aan elkaar moet knopen dat je het ‘lot’ een beetje wilt helpen met de aanschaf van een loterijbriefje. 

Door Jeroen Stolk

Natuurlijk realiseer je je wel dat de kans om te winnen minimaal is, maar de mogelijkheid is er in ieder geval. In feite koop je een stukje hoop. Zijn het tegenwoordig enorme geldprijzen die de goklustige over de streep trekken, vroeger nam men genoegen met zilver. 

Ondersteuning
Vaak organiseerde men een loterij na een ramp, om met de opbrengst ondersteuning te bieden. Tekenaar/illustrator Jan Luyken (1649-1712) wist dit haarfijn vast te leggen op bijgaande prent. Boven de prijzen was nog een brand afgebeeld omdat de opbrengst bestemd was voor het, door brand geteisterde, Durgerdam.

Delftse aankondiging
Loterijen waren niet nieuw in onze contreien, maar wanneer ze niet bedoeld waren ter ondersteuning van een goed doel, stond men er afkeurend tegenover. Juist om die reden lijkt een Delftse aankondiging voor een loterij bewaard te zijn gebleven. Want deze was niet kenbaar gemaakt op een gedrukt biljet, maar enigszins heimelijk met de hand geschreven. Het biljet kwam bij een Leidse notaris terecht die de blanco achterzijde gebruikte om machtigingsacte op te maken.

Rijfelinge
De ‘Rijfelinge’ zou worden gehouden op dinsdag 17 juni 1578 in de woning van goudsmid Abel Willems die aan de noordzijde van de Markt woonde op het huidige huisnummer 32. Het pand droeg de naam ‘Montfoort’. Abel Willems was niet de minste; hij had als goudsmid gediend aan het hof van De Medici en was een telg uit het geslacht Kittestein. Er zouden honderd loten uitgegeven worden voor een inleg van vijftien stuivers per lot. 

Prijzen
De prijzen logen er niet om en werden tot in detail beschreven. Ze varieerden in waarde van “een zeer fraye ende constige gebootzeerde vroukentronge staand in een ronteelken op zijn Italiaens geaccoutreert met een halsbant van paerlen ende een baege van fijn robijn twee gouden braseletten trumphelick ende chierlick gecleet geestimeert op xxxv gulden” tot een vierde prijs ter waarde van 35 stuivers.