Theo van der Stap, een moedig verzetsman!

Langs sporen van de oorlog (slot)

Kees Tetteroo (1922-2001) uit Den Hoorn houdt vanaf eind 1936 een dagboek bij op verzoek van zijn broer die als missionaris naar Nederlands Indië vertrekt. Zijn schrijven groeit uit tot een waar geschiedenisboek van de omgeving en van de gebeurtenissen elders in Nederland en wereldwijd. Hieronder enkele fragmenten uit ‘Mijn dagboek, oorlogskroniek van Kees Tetteroo’. 

Door Gemma van Winden-Tetteroo

Pas na het verschijnen van het dagboek in 2007 blijkt dat Kees Tetteroo lid was van meerdere verzetsgroepen. In zijn dagboek lezen we daar niets over. Veel te gevaarlijk. Kees had een vriend in die kringen, Theo van der Stap, die in april 1941 opgepakt wordt en later gefusilleerd is. Hij schrijft daarover: 

“Dinsdag 12 Mei 1942
Gisterenmorgen ben ik weer thuisgekomen nadat ik dertien dagen in het St. Hippolytusziekenhuis te Delft ben verpleegd. De laatste dag, dus Zondag jl., dat ik nog in het ziekenhuis was, kwam Vader met het droevige nieuws dat mijn vriend Theo van der Stap dood was. Gefusilleerd door een Duitsch executiepeloton. Dit nieuws sloeg erg bij me in. Uit de krant van Maandag 4 Mei jl. heb ik het volgende berichtje geknipt: zie krantenartikel.

Twee en zeventig Nederlandsche mannen ter dood gebracht. Twee en zeventig waarvan één Theo is. Theo, waarmee ik veel ben omgegaan. Ik kan het me nog maar niet indenken, nu nog niet. Allang was het een bange gedachte geweest voor zijn familie en kennissen dat Theo wel eens de doodstraf kon krijgen, maar altijd was er nog de hoop dat het goed zou aflopen, dat hij misschien nog eens vrij zou komen. Nu is die onzekerheid achter de rug. 

Op 26 April 1941, dus ruim een jaar geleden, werd hij door de Gestapo gevangen genomen en in de Scheveningsche gevangenis opgesloten. Waarom? Niemand of een heel klein aantal mensen wist het. De wildste geruchten deden de ronde. Tijdens z’n gevangenneming was Theo uiterst kalm. Toen de Gestapomannen binnen kwamen stappen, stond hij net aan de telefoon. Op hun vraag: “Is Theo van der Stap thuis?” antwoordde hij: “Jawel, hier staat hij.” Voordat hij in de auto stapte, trok hij z’n mooiste goed aan om er vooral netjes uit te zien. Nog één keer is hij thuis geweest, onder bewaking natuurlijk. Z’n huis werd grondig doorzocht waarbij de enige vondst, op aanwijzing van Theo, een pistool was. Alsof het een plezierreisje gold, zo kalm ging hij weer mee.” 

Laatste brief
“Toen hij enige tijd in Scheveningen zat, mochten met regelmatige tussenpozen zijn Ouders of twee broers of zusters hem bezoeken. Ook het medebrengen van versnaperingen was geoorloofd. Doch hieraan kwam plotseling een einde. In September van het vorige jaar was hij weggevoerd, zonder dat de familie te weten kon komen waar hij gebleven was. Maar na enige tijd kwam er weer een brief van Theo, waarin hij schreef dat hij in een gevangenenkamp te Amersfoort zat. Pakjes sturen en bezoeken waren verboden, maar hij mag één keer per maand schrijven. Eind April kwam er weer een brief van hem waarin hij schreef dat hij weer een pakje mocht ontvangen. Met veel animo toog de familie Van der Stap aan de arbeid om Theo een heerlijk pakket te doen toekomen. Naast die dingen waarom hij gevraagd had, werden er veel versnaperingen ingepakt en rookartikelen, voor welk doel ik ook een aantal sigaretten had afgestaan. Twee dagen later werd ik in het ziekenhuis opgenomen en toen enige dagen later Theo’s broer Frans mij op kwam zoeken, vertelde hij dat het pakket te Amersfoort was geweigerd en weer terug zou komen. Het is goed te begrijpen dat de zorg bij de familie Van der Stap omtrent het lot van Theo erg toenam, temeer daar het bericht van de 72 doodvonnissen in de bladen verscheen. Weer verliepen enige dagen in angstige spanning. Plots op Zaterdag 9 Mei jl. weer een eigenhandig geschreven brief… z’n laatste. Kalm zoals altijd had hij vier uur voor z’n dood met vaste hand deze brief geschreven op zaterdag 2 mei ’s nachts 24.00 uur, nadat hij zoals hij schreef, zich het ‘galgenmaal’ goed had laten smaken.

Theo is gevallen, gevallen in de strijd tegen de vijand van Kerk en Vaderland. Een strijd die hij onmiddellijk na de capitulatie in Mei 1940 opnam en die geëindigd is met zijn dood. De nagedachtenis aan Theo, die door z’n innemende persoonlijkheid alleen vrienden en geen vijanden had, zal bij mij en bij zeer velen in grote eer blijven.”

Door moeder overgeschreven
De brief die Theo van der Stap schrijft is uiterst indrukwekkend. Kees vraagt of hij de brief mag overschrijven. Omdat moeder Van der Stap het laatste teken van leven van haar zoon niet uit handen wil geven, schrijft zij zelf de gehele brief over en geeft deze kopie aan Kees die hem vervolgens in zijn dagboek overneemt. Onderstaand treft u enkele citaten uit de afscheidsbrief die in eerste instantie gericht is aan zijn oudste broer Frans. Theo vraagt hem de brief eerst zelf te lezen en dan, ‘desnoods met behulp van Pastoor’ zijn vader en moeder voor te bereiden. “Doe je het voorzichtig? Ik reken daarop, het is de laatste van de vele diensten, die je mij altijd bewezen hebt waarvoor dan ook mijn hartelijksten dank”, aldus Theo. Hij schrijft dan verder:

“Liefste Va, Moe, Zusters en Broers, Den 11e April is het vonnis over ons geveld, hetgeen een vonnis was, dat onherroepelijk was, nl. de doodstraf. Dit vonnis zal nu morgenochtend 4 uur aan ons worden voltrokken. Nu hoop ik dat U om mij niet zult treuren, want ik ga nu een veel beter leven in. Ik heb een zware retraite van 1 jaar achter de rug en heb me de laatste 3 weken nog eens speciaal op de dood voorbereid en was zelfs in de gelegenheid 14 dagen geleden te biechten en ’s Zondags daarop en ook gepasseerde Zondag ben ik ter H. Communie geweest. Beide Zondagen waren voor mij echte feestdagen, want het was een jaar geleden, dat ik voor het laatst communiceerde. Met O. L. Heer heb ik dus mijn zaken goed in orde. Nu de wereldsche zaken. Om te beginnen moet ik U Va en Moe, van harte bedanken voor mijn goede godsdienstige opvoeding, want al leek ik voor U misschien wel eens onverschillig, ik was het niet hoor, want ik kon echt bidden. Verder voor alles wat U aan mij hebt ten koste gelegd voor lessen (w.o het vliegen), feestjes en uitstapjes en 1000 andere dingen en dan niet in het minst voor alle liefde, die ik van U mocht ondervinden.”

Galgenmaal
Theo bedankt zijn broers en zussen “voor de liefde en diensten door jullie aan mij bewezen hoor, alleen heb ik van U allen nog een dienst te vragen n.l. Uw gebed. Dit is de laatste dienst die ik van U vraag en die mij dan ook wel niet geweigerd zal worden, reken ik. Daarvoor dan ook al bij voorbaat mijn beste dank.” Theo zegt dat zijn boeken en zijn motor verkocht of aan zijn broers gegeven kunnen worden want die heeft hij nu toch niet meer nodig. Hij vraagt ook de groeten en dank over te brengen aan al zijn ooms, tantes, Pastoor, de huisarts en tal van andere mensen. “Wij van onze club hier zijn Herman Bolt, Rob de Vries, Karel Gerritsma en ik. Verder is ook Prof. Schoenmaker (Schoemaker red.) en Hans Gebbe erbij. Zo-even hebben we ons galgenmaal, nl. Duitsche kuch met boter, gekregen en het ons zeer goed laten smaken. Hebt U dat laatste portret getekend door Prof Schoenmaker nog ontvangen? Nu vraag ik nog vergeving voor het verdriet dat ik U in mijn leven heb aangedaan en ga sluiten met de wens dat U allen een gelukkige toekomst tegemoet moogt gaan en veel geluk en voorspoed zowel geestelijk als materieel ten deel zal vallen, waarvoor ik als ik boven ben, ook veel zal bidden. Wees dus sterk in het dragen van dit kruisje en in de geest voor het laatst nog eens hartelijk omhelsd door Uw innig liefhebbende zoon en broer Theo. P.S Vraag ook aan de familie hun gebed voor mij.”

Theo van der Stapbrug
Theo van der Stap werd geëxecuteerd in Sachsenhausen tegelijk met onder andere de Delftse TU professoren Richard Schoemaker en Jan Mekel. Beide professoren waren ook bijna een jaar daarvoor, na verraad, wegens verzetsdaden opgepakt. Na de oorlog kreeg professor Schoemaker postuum het Verzetsherdenkingskruis toegekend en er werden vrij snel daarna straten in Delft vernoemd naar deze twee dappere verzetshelden. In Midden-Delfland zijn inwoners van Den Hoorn jarenlang actief geweest om te proberen ook een straat naar Theo van der Stap te vernoemen. Aanvankelijk tevergeefs. Het zou nog tot februari 2019 duren eer een fiets- en wandelbrug in Den Hoorn de naam van Theo van der Stap kreeg. Hiermede is ook deze verzetsman uiteindelijk geëerd en recht gedaan.

Audiofietstochten en lezing
In Midden-Delfland worden lezingen, wandelingen en fietstochten ‘Langs sporen van de oorlog’ georganiseerd, allemaal in het kader van het oorlogsdagboek. Bij Plus van Leeuwen in Den Hoorn en bij Albert Heijn Buckers in Schipluiden zijn routeboekjes te koop a 2 euro waarin naast het fietstraject (10 km en 20 km) zo’n 70 foto’s en korte verhalen uit het dagboek staan van situaties die men onderweg tegenkomt. Tot en met 11 mei staan er langs de route vijfentwintig grote foto’s met QR code. Als die gescand wordt, hoor je een fragment, behorende bij de foto uit de oorlog. De route, extra informatie en de geluidsfragmenten zijn ook te vinden via www.middendelfland.net Raadplegen is aan te bevelen! Na 11 mei is de fietstocht met het boekje bij de hand nog steeds te volgen.

Lezing
Op maandag 5 mei wordt er door Aad en Gemma van Winden-Tetteroo een lezing verzorgd in het kerkje van ‘t Woudt. Aanvang 19.30 uur. Deze avond wordt op gepaste wijze afgesloten door zanggroep FEM uit Maasland. De lezing is gratis toegankelijk maar vooraf aanmelden is wenselijk via de website www.cultuurstek.nl.