Tulpenmanie: De eerste economische bubbel

DELFT - Zodra de eerste zonnestralen van het voorjaar zich laten zien, gaan ze helemaal uit hun bol: tulpen. Ze zijn in talloze kleurvarianten verkrijgbaar en kosten weinig. 

Door Jeroen Stolk

Vele miljoenen bossen tulpen wisselen jaarlijks van eigenaar. Ooit was dat anders; in de Gouden Eeuw was een enkele tulp al een vermogen waard. Er werd druk mee gespeculeerd. Ze werden verheven tot beleggingsgoederen waarbij de prijzen tot extreme hoogte werden opgevoerd. Een tulpenbol was letterlijk zijn gewicht in goud waard. Op het hoogtepunt van de tulpengekte vertegenwoordigde de bol een waarde gelijk aan dat van een Amsterdams grachtenpand. De tulpen-manie, zoals de gekte ook wel genoemd werd, bereikte haar hoogtepunt eind 1636 begin 1637. In januari van 1637 veranderden tulpenbollen van eigenaar voor bedragen die overeen kwamen met twintig jaarsalarissen van een vakman. Een gestreepte tulp genaamd Semper Augustus was de duurst verkochte soort tijdens de tulpenmanie. Tulpen waren een geliefd onderwerp voor kunstschilders. Afbeeldingen van tulpen op papier werden veelal uitgevoerd in aquarel, als gouache of een combinatie van technieken. Abraham de Cooge woonde in Delft en was zowel kunstschilder als kunsthandelaar. Ook was hij koopman, onder meer in tulpenbollen. Eveneens in Delft woonde kunstschilder Jan Serange (1566-1624) die ook handelde in ‘tulipanen’. Niet zelden hadden tulpen prachtige strepen. Deze waren niet genetisch bepaald, maar het resultaat van een virusinfectie. De herkomst van de bloem ligt in het gebied waar zich heden Turkije en Iran bevinden. Maar de werkelijke oorsprong lijkt in Iran te liggen, waar sultans de bloem in hun tulband droegen. Daarin ligt de oorsprong van de naam. Want tulp is afgeleid van het Perzische woord ‘tulipan’, hetgeen tulband betekent. De tulp kwam omstreeks 1593 Nederland binnen, maar de tulpenmanie of tulpengekte woedde pas tussen 1630 en 1637. Een Amsterdamse arts, genaamd Claes Pietersz., was zo in de ban van de tulp dat hij in 1621 zijn naam wijzigde in Nicolaes Tulp. In zijn opdracht werd een familiewapen met daarop een tulp ontworpen. Hij sierde de gevel van zijn woning met een uithangbord waarop een tulp prijkte. Na 1637 stortte de handel in tulpen en tulpenbollen volledig in, nadat op een veiling in een Haarlemse kroeg biedingen uitbleven. Speculanten raakten in paniek. Menig handelaar en investeerder bleef berooid achter. Dokter Tulp wilde niet langer met de bloem geassocieerd worden en verwijderde zijn uithangbord. Het wapen gebruikte hij nog zelden. Maar zijn naam bleef voor altijd aan hem verbonden. Dit, omdat Rembrandt van Rijn professor Tulp op het schilderij “De Anatomische les” vereeuwigde.