Financiering van brouwerijen in zestiende-eeuws Delft
DELFT - Het is een bekend gegeven dat bierbrouwers tot de bovenlaag van de toenmalige maatschappij behoorden en bulkten van het kapitaal. Maar waar kwam al dat geld vandaan?
Door Jeroen Stolk
Het starten van een brouwerij vergde grote investeringen. Als we dieper in deze materie duiken komen we al snel tot een conclusie: de financiering van brouwerijen in het zestiende-eeuwse Delft vond plaats binnen een goed ontwikkeld stedelijk financieel systeem, waarin met name de Weeskamer een centrale rol speelde. Uit talrijke akten blijkt dat brouwerijen niet alleen productielocaties waren, maar ook kapitaalintensieve ondernemingen die vaak met geleend geld werden gefinancierd. De Delftse weeskamer fungeerde als een spil in dit financiële systeem. Vermogen van minderjarige wezen werd uitgeleend tegen rente en ondergebracht in relatief veilige beleggingen die werden gedekt door onroerend goed. Hierbij vormden brouwers een aantrekkelijke doelgroep omdat zij over waardevol vastgoed beschikten (huis, erf en brouwerij). Daarnaast beschikten zij over een stabiel inkomen door de constante bierproductie en verkoop. Kortom de weeskamer trad op als kredietverstrekker terwijl het de brouwers er door hun sociaal-economische status alles aan gelegen was hun verplichtingen na te komen. Een van de meest voorkomende financieringsvormen was de lijf en losrente. De losrente was een lening met aflosbare hoofdsom. De lijfrente was een rente gekoppeld aan het leven van één of meerdere personen (vaak gebruikt bij nalatenschappen). Bij het onderpand vormde woning, erf en bedrijfsinstallatie één juridisch geheel. Daarnaast werden vaak "alle andere goederen, roerende en onroerende” aan het onderpand toegevoegd. Het risico voor de geldgever werd op deze manier geminimaliseerd. Bij vrijwel elke lening traden borgen op, doorgaans familie, collega-ambachtslieden of de plaatselijke middenstand. Bij aankoop van een brouwerij werd vaak direct een lening afgesloten. De koper erkende dan schuld aan verkoper of derde partij. Het bedrag correspondeerde dan met koopprijs (geheel of gedeeltelijk) waarbij de brouwerij zelf als onderpand diende. Dit lijkt sterk op moderne hypotheekfinanciering. Eén van de (vele) brouwers die hun bedrijf ondersteunde met weeskapitaal was Arent Jansz. van der Vorst, die zijn brouwnering aan de oostzijde van de Oude Delft had. Hij leende via de Weeskamer een bedrag van 576 gulden tegen 6,25% rente. Als onderpand stelde hij "…sijn huis erff ende brouwery staende aen die westsijde van d'Oude Delft naest Pieter Jansen van Ruinen aen die noortsijde…”