Delft op zondag

DELFT – 'Alleen de werkelijkheid is erger'. Het is de titel van het boek waarin Gonny van Werkhoven haar verhaal doet over de laatste jaren van haar zieke moeder in een verpleeghuis en een ziekenhuis.

'Een verhaal van tekortschietende zorg, non-communicatie en ontkenning, maar bovenal een verhaal van machteloosheid'. Het is begin 2004 als de moeder van Gonny van Werkhoven wordt getroffen door een beroerte. Ze raakt linkszijdig verlamd. Ze wordt opgenomen in een verpleeghuis. "Ze was toen 86. Ze was altijd gezond geweest, ze kon alleen niet goed meer lopen. Ze is eerst naar het ziekenhuis gebracht, met alle ellende van dien. We kregen te horen dat ze naar een verpleeghuis moest. Daar zijn we ons dood van geschrokken. Ze was links verlamd, ze kon nog wel praten. Hoe zich dat zou herstellen, of ze nog zou kunnen lopen, dat was heel onduidelijk. Ze is naar een verpleeghuis gegaan, dat kon gewoon niet anders. Revalideren vanuit huis zou erg lastig worden, dat zou vanuit het verpleeghuis gebeuren. In een gesprek met de verpleeghuisarts en de maatschappelijk werker kregen we de mededeling dat onze moeder daar moest blijven. Hadden we ook weer niet verwacht". 

'We', dat zijn Gonny's vader, haar vijf broers en zussen en zijzelf. "We zijn gaan zoeken naar mogelijkheden om onze moeder toch thuis te verzorgen. Naar nachtopvang en zo. Dat bleek om allerlei redenen niet mogelijk. Moeder moest in het verpleeghuis blijven". Dat was allesbehalve een pretje. "Ze kreeg last van jeuk, ze sliep slecht. Ik was de contactpersoon, ik heb overlegd hoe het beter zou kunnen. Het leek daarna ook beter te gaan. Er was wat overleg, er was een betere manier om onze hulp en de hulp vanuit het verpleeghuis te combineren. Totdat de verpleeghuisarts met zwangerschapsverlof ging. Er kwam een vervanger. Die hield er totaal andere ideeën op na. Hij ging de jeuk anders bestrijden, hij schafte de slaapmiddelen af, hij veranderde de pijnstillers. En het ging bergafwaarts met m'n moeder. M'n zus en ik hebben een klacht ing 

'IK BEN EEN WEEK BEZIG GEWEEST OM EEN ARTS LANGS TE KRIJGEN'
Ze vertelt hoe na een half jaar de 'oude' verpleeghuisarts, bevallen en wel, weer aan het werk gaat. Die draait de zo rigoureus veranderde medicatie voor Gonny's moeder gedeeltelijk terug. "Maar de schade die bij mijn moeder was aangericht was voor een deel al onherstelbaar. En bij mij, maar ook bij m'n moeder, was het vertrouwen weg". 

Ze komt met wat voorbeelden over hoe beroerd de zorg voor haar moeder wel niet is. "Kwam er nieuw personeel, dan moest je alles opnieuw vertellen, maar dan ook alles. Als er wat was, werd ik voortdurend met een kluitje in het riet gestuurd. Is niks aan te doen, zeiden ze dan, dat hoort bij een beroerte". Gonny laat het er niet bij zitten. Steekt, bijvoorbeeld, haar licht op bij de Hartstichting. "Toen bleek dat, als ze onze moeder vanaf het begin goed hadden behandeld, die pijn niet nodig was geweest". 

Het is eind 2006. De revalidatiearts constateert dat Gonny's moeder pijn heeft, omdat een arm gedeeltelijk uit te kom is. "Ze zou injecties krijgen tegen de pijn. Tot het zo ver was zou ze, na lang soebatten, pijnstillers krijgen. Morfine-achtige medicatie. Maar daar werd m'n moeder na een paar weken heel beroerd van. Daar heb ik wat van gezegd tegen de arts. Toen zijn ze op de zwaarste medicatie overgestapt, ook weer één of ander morfine-achtig preparaat. Ook daarna voelde m'n moeder zich helemaal niet goed. Ik ben een week bezig geweest om een arts langs te krijgen. M'n moeder was helemaal in de war. Ze zei 'zuster' tegen me, ze lag te huilen. En aan het eind van de week kreeg ze ook nog een lichte tia. Toen hebben we de weekendarts er bijgehaald. Die constateerde een urineweginfectie. Daar kreeg ze medicijnen voor. Maar ze bleef zich hartstikke beroerd voelen. Twee dagen later lag ze in het ziekenhuis. Met een inwendige bloeding, ze was uitgedroogd, had zwarte ontlasting, ze had die urinewegontsteking. M'n moeder slikte bloedverdunners, maar daar moest ze mee stoppen, vanwege de grotere kans op weer een beroerte. Twee dagen later kreeg ze nog een lichte beroerte. Toen kon ze niet meer praten, niet meer slikken. Eigenlijk kon ze niks meer. Toen hebben we met de arts afgesproken dat ze haar niet meer zouden behandelen. De kans op herstel was nihil. Ze hebben haar een slaapmiddel gegeven en morfine. Het heeft nog vier dagen geduurd, toen is ze overleden".

'HET IS MOEILIJK OM SLANK TE BLIJVEN'
Gonny van Werkhoven, volgende maand 60, gaat er niet onder gebukt dat de tijd bepaald niet stil staat. "Het went. Ik vond het wèl erg toen ik 30, 40, 50 werd. Maar 60 vind ik niet zo erg". 

-Vind je ouder worden niet vervelend?
'Ja en nee. Qua uiterlijk vind ik het wel vervelend. Je krijgt wallen onder je ogen, je wordt grijs, het is moeilijk om slank te blijven. Aan de andere kant: je staat sterker in het leven. Je ziet de dingen anders, dat is prettig. In die zin zou ik niet meer jong willen zijn". 

Ze wordt geboren en ze groeit op in Lisse. Sinds haar negentiende woont ze in Delft. Met het HBS-B-diploma op zak gaat ze Industriële Vormgeving studeren aan de TU. Dat houdt ze precies één jaar vol. Ze switcht naar de HBO-opleiding Industriële Vormgeving in Eindhoven. Ook dat wordt niks. "Te schools. Ik was de vrijheid en het studentenleven in Delft gewend. Ik ben naar Delft teruggegaan en ik ben gaan werken". Ze vindt het 'achteraf jammer' dat ze geen studie heeft afgemaakt. Maar ja: "Ik wist niet wat ik wilde". 

Van 1971 tot 1985 werkt ze. "Meestal parttime, via uitzendbureaus". En ze volgt allerhande cursussen. "Creatieve cursussen vooral. Schilderen, weven, handvaardigheid, maar ook pedagogie. Ik weet niet wat ik allemaal gedaan heb, maar wel allemaal kortdurend". 

Dan is het 1985. "Toen ben ik, nadat ik gescheiden was, een opleiding Therapie gaan volgen. Ik was zelf in therapie. Ik zat met mezelf in de knoop. En ik wist nog steeds niet wat ik wilde. Na een paar jaar therapie ben ik dus doorgegaan met die opleiding, in eerste instantie voor mezelf. Ik vind het erg interessant, vooral de psychologie erachter". 

Dat ze is zoals ze is, het heeft, denkt ze, ermee te maken dat ze nogal beschermd is opgevoed. Op de HBS en als student behoort ze tot de minderheid die meisjes dan nog vormen. Ze is speels, kinderlijk. "Daar werd ik wel mee geplaagd, ja". En, later, is de verhuizing naar Delft toch ook een hele overgang. "Het was nogal dubbel. Ik wilde het huis uit en daar knapte ik van op. Aan de andere kant waren studerende meisjes toen een uitzondering. Dat is zeker ook een reden geweest om met studeren te stoppen". De scheiding, weer later, doet haar ook geen goed. En werken, althans het werk wat ze doet, is evenmin haar ultieme levensvervulling. "Ik deed voornamelijk administratief werk. Dat beviel me eigenlijk niet. Dat doe ik nog steeds, maar eigenlijk is het m'n baan niet". 

Geen wonder dat ze, na haar opleiding Therapie, in 1989 een eigen praktijk begint. In Delft. Aan huis. "Gestalttherapie, relatietherapie, hypotherapie, intuïtieve ontwikkeling", smaken genoeg dus. "Dat heb ik tot vorig jaar gedaan. Twintig jaar, ja. Toen heb ik weer een gewone baan genomen. De concurrentie is te groot geworden, de sociale zekerheid werd een probleem. Er zijn ook te veel nieuwe regels. Ik wilde het wat rustiger aan doen. Het werd me na het overlijden van m'n moeder mentaal te veel. Maar minder dan vier dagen werken, dat loonde niet. Het was dus kiezen: m'n praktijk of een baan. Dan kies ik voor de sociale zekerheid. Het was een bewuste keuze". 

-Mis je het?
"Zeker. De gesprekken. Het op de dingen in- en doorgaan. Het persoonlijke praten met de mensen. Het meeleven met wat mensen meemaken. De verscheidenheid aan verhalen die je hoort. Het gevoel dat je iets voor de mensen kan betekenen. Dat je je levenservaring kan benutten. Dat het helpt om goed naar de mensen te luisteren. Dat mensen blij zijn dat je dingen herkent". Zo kan ze nog wel even doorgaan. "Al dat soort dingen mis ik". 

-Is het toch niet ietwat merkwaardig dat je een therapiepraktijk bent begonnen, min of meer als uitvloeisel van het feit dat je zelf in therapie was?
"Het helpt dat je je daardoor makkelijker kunt verplaatsen in de problemen die andere mensen hebben. Ik had intussen m'n leven goed op orde, denk ik. Ja, ik heb absoluut het idee dat ik een aantal mensen heb kunnen helpen'. 

"De meeste mensen komen er niet voor uit dat ze problemen hebben. Dat is toch nog een soort taboe. Je wordt al snel gezien als niet volwaardig of als niet volwassen genoeg. Mensen die in relatietherapie gaan vertellen dat tegen niemand. Al is dat de laatste jaren wel wat veranderd, vooral door populaire TV-programma's over dit onderwerp, denk ik". 

Gonny van Werkhoven verdient de kost nu als secretaresse. Bij de TU. "Alles bij elkaar alweer bijna 25 jaar. Ik heb nu eindelijk een plek gevonden waar ik de collega's erg prettig vind. Dat had ik tot nu toe nog niet zo meegemaakt. Het is nog steeds niet m'n favoriete type werk, maar qua mensen en qua werkplek is het het best mogelijke wat ik heb meegemaakt". 

-Maar als je zou mogen en kunnen kiezen?
"Dan zou ik m'n baan opzeggen en toch weer een praktijk beginnen. Ja, zeker weten. Als ik een miljoen win, weet ik wel wat ik ga doen…"

'MENSEN LUISTEREN HET LIEFST NAAR POSITIEVE VERHALEN'
Ze vertelt over haar boek. En hoe dat zo is gekomen. Over ingediende en gedeeltelijk gegrond verklaarde klachten. Over het hoger beroep en over de teleurstellende uitkomst daarvan. Over haar ontboezemingen op haar Volkskrantblog en over de reacties daarop. Zoals die van de ex-afdelingsleider van het verpleeghuis. Die rept van 'de lastigste familie' die hij in zijn 15-jarige verpleeghuispraktijk heeft meegemaakt. En van het hinderlijke feit dat Gonny van Werkhoven en haar familie uitsluitend oog en oor hadden voor het allerbeste voor hun moeder. Over wantrouwen, ook. "Ik was daarover zó boos. Hij stelt de gang van zaken helemaal anders voor. Het slaat nergens op. Toen ben ik m'n hele verhaal gaan schrijven, met alles erop en eraan. Ik was woedend, gefrustreerd, verdrietig over hoe het allemaal was gegaan. En ik wist ook: als je het allemaal opschrijft, kan je het vergeten. Kan je het loslaten. Maar in m'n achterhoofd speelde ook: misschien voelen andere mensen die hetzelfde hebben ervaren zich erdoor gesterkt. Dat je niet de enige bent die zich daar boos over maakt". 

-Ben jij toch niet iemand die wel graag klaagt en zeurt?
"Bij tijd en wijle wel, ja. Je zou het zeuren kunnen noemen. Maar je kan ook zeggen dat het je boos maken is over oneerlijke dingen. Ik vind dat veel mensen het te snel gezeur noemen. Ik maak me boos over dingen die niet kloppen, die niet eerlijk zijn. We moeten de dingen vandaag de dag vooral positief bekijken. Ik vind dat een soort ontkennen van wat er werkelijk gebeurt. Dat maakt me boos, omdat ik zie dat mensen daardoor in troubles komen. Je wordt in deze maatschappij snel als een zeur, als pessimistisch, als calvinistisch neergezet. Mensen luisteren het liefst naar positieve verhalen. Maar dat maakt wel dat dingen die in verpleeghuizen verkeerd gaan zo snel terzijde worden geschoven. En in het algemeen gáát er veel verkeerd in verpleeghuizen, daar ben ik van overtuigd. Daarbij maken ze de familie al te makkelijk tot zeurpieten". 

-Ben je veranderd door wat je hebt meegemaakt?
"Ja. Ik ben wat cynischer geworden, denk ik. Of ik dat jammer vind? Weet ik niet. Het is zoiets als overleven, een soort van wapenen. Nee, nee, ik ben geen neerslachtig type geworden. Ik heb juist zoiets van: laten we genieten van het leven. Want met het goeie kan het heel snel afgelopen zijn, ellende kan van de ene op de andere dag ontstaan. Laten we dus genieten van het leven zoals het is". (PB) 


Even rechtzetten
In het interview met Gonny van Werkhoven, in de krant van vorige week, is een onjuiste titel van haar boek vermeld. De juiste titel is 'Alleen de werkelijkheid is erger'. Het boek is te koop via http://www.webpag.nl en in de boekhandel.